Lekkere comeback

In de stad Alwar, in de Indiase deelstaat Rajasthan, gebeurde in 2025 iets bijzonders. Voor het eerst in meer dan dertig jaar stroomde water over de rand van de Moosi Rani Sagar, een eeuwenoude waterput. De put werd begin 19e eeuw gebouwd en was jarenlang vervuild en onbetrouwbaar. Tot een organisatie in 2021 besloot het systeem te herstellen. Inmiddels staat er weer tot zo’n negen meter water in. Zelfs in de droogste maanden blijft het waterpeil behoorlijk hoog. Van een soort vervuilde poel naar een plek die opnieuw water levert!

En Moosi Rani Sagar is niet de enige. Door heel India worden oude watersystemen nieuw leven ingeblazen. Denk aan baori, johad, kund, tanka en nadi: verschillende manieren om regenwater op te vangen en vooral één ding te doen: water vertragen. In plaats van regenwater zo snel mogelijk weg te laten stromen, houden deze systemen het vast, zodat het rustig de bodem in kan zakken en het grondwater opnieuw aanvult. Eigenlijk een soort natuurlijke spaarrekening voor water.

Dat is extra belangrijk in een land waar ongeveer 18 procent van de wereldbevolking woont, maar slechts zo’n 4 procent van het zoetwater beschikbaar is. India gebruikt bovendien meer grondwater dan welk ander land ter wereld. En klimaatverandering maakt de situatie nog ingewikkelder: warmere lucht droogt de bodem sneller uit en regenbuien worden op veel plekken heftiger. Daardoor stroomt er in korte tijd veel water weg, terwijl er juist minder de kans krijgt om rustig in de grond te zakken. Geen beste combinatie.

Waterput meets kunst

Een van de opvallendste oude oplossingen zijn de stepwells: enorme stenen waterputten met trappen die steeds dieper naar beneden lopen. Ze werden eeuwen geleden gebouwd om toegang te krijgen tot grondwater en duizenden van dit soort bouwwerken verspreidden zich door India. Sommige zijn prachtig versierd en voelen bijna als architectonische kunstwerken. Maar ze waren niet alleen mooi. Ze hadden een functie. Door water onder de grond te brengen en te bewaren, bleef het langer beschikbaar en werd er minder water verloren aan verdamping.

Maar misschien nog wel indrukwekkender zijn de simpele johads. Dat zijn kleine, halvemaanvormige aarden dammen die regenwater tijdens de moesson tijdelijk vasthouden. In Alwar werden ze vanaf de jaren 80 opnieuw aangelegd door gemeenschappen onder leiding van Rajendra Singh. En de resultaten waren behoorlijk spectaculair. Nadat een eerste johad was aangelegd, vulden droge waterputten in het dorp zich binnen één regenseizoen opnieuw. Daarna verspreidde het idee zich naar omliggende dorpen. Tussen 1994 en 2007 werden in Alwar meer dan 10.000 wateropvangsystemen aangelegd. Vijf rivieren die eerder alleen tijdens het regenseizoen stroomden, kregen weer het hele jaar door water.

Samen voor water

Het mooie is dat dit niet alleen een technisch verhaal is. Het gaat ook over mensen en gemeenschappen. Dorpen gingen opnieuw samenwerken aan het beheer van hun water en richtten lokale vergaderingen opnieuw op. In sommige gebieden kregen mensen daardoor weer toegang tot water dichtbij huis. Een 67-jarige vrouw uit een dorp waar een johad werd aangelegd vertelt bijvoorbeeld dat haar eigen waterput nu het hele jaar door water bevat. Ze spreekt bovendien veel actiever mee in dorpsvergaderingen dan vroeger. Water brengt hier dus niet alleen letterlijk iets terug naar de oppervlakte, maar ook zeggenschap.

India heeft de afgelopen eeuw enorm geïnvesteerd in moderne infrastructuur: grote dammen, kanalen en elektrische pompen. Handig, absoluut. Maar veel van die systemen waren vooral gericht op water oppompen en verplaatsen, niet op het opnieuw aanvullen van grondwater. De oude systemen deden juist dat laatste. En daarom worden ze nu opnieuw interessant.

Ook de Indiase overheid kijkt inmiddels naar deze aanpak. Sinds 2019 wordt er onder meer ingezet op traditionele wateropvangsystemen, zoals johads, tankas, baoris en kunds. Er zijn inmiddels tienduizenden dorpsvijvers aangelegd en de hoeveelheid water die via tanks, vijvers en andere structuren wordt teruggebracht naar het grondwater is volgens de overheid flink gestegen.

Innovatie betekent niet altijd iets nieuws bedenken

Soms betekent het ontdekken dat iemand honderden jaren geleden al iets briljants had bedacht. In een wereld waarin we graag alles high-tech, nieuw en hypermodern maken, is het best verfrissend om te zien dat een eeuwenoude waterput soms precies kan doen wat we vandaag nodig hebben. De toekomst? Misschien een beetje oud, een beetje nieuw en vooral: slim combineren. 💧🌱

Bron: BBC